Vernieuwende gemeentevisie wordt langzaam werkelijkheid

3 juli 2014

Een jaar is verstreken sinds de gemeentelijke visie op de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling (Een veilig thuis) verscheen, een initiatief van de G4.  Bestuurders en mensen uit de praktijk onthaalden de vernieuwende visie met grote instemming.  Maar hoe verbind je een visie met de weerbarstige praktijk? Els Kors, beleidsmedewerker Huiselijk geweld in Den Haag, laat geen overleg onbenut om de visie ‘in te fietsen’ in de nieuwe organisatie van het sociaal domein. ‘De aansluiting wordt steeds een stukje beter.’

Els Kors werkt sinds 2004 bij de gemeente Den Haag. Sinds 2007 is ze beleidsadviseur huiselijk geweld en kindermishandeling.

In de visie wordt de aanpak van huiselijk geweld nadrukkelijk verbonden met  de decentralisaties. Gemeenten kunnen nu een integrale aanpak maken voor (probleem)gezinnen. Van preventie en vroegsignalering, via opvang en herstel naar nazorg en participatie. Het versterken van de sociale omgeving is een belangrijke factor in de aanpak.

Inrichting sociaal domein

Snel na de presentatie stelde het Haagse college van B en W de visie officieel vast. ‘Daarmee is duidelijk dat we gaan werken op basis van de uitgangspunten in het stuk. Dat heeft consequenties voor de inrichting van het sociaal domein,’ vertelt Kors.  ‘De G4-visie is een toetsingskader voor alle structuren en professionele samenwerkingsrelaties die we  inrichten.’ Cruciale punten zijn  bijvoorbeeld dat veiligheid voorop staat, dat er een goede triage moet worden ingericht, dat er heldere casusregie is en dat het sociale netwerk van het gezin wordt versterkt en ingezet.

Extra geld

De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling heeft een korte geschiedenis. Nog maar vijftien jaar geleden werd het niet beschouwd als een maatschappelijke opgave, maar als een privé aangelegenheid. Hulp aan slachtoffers vond plaats op geheime locaties. Sindsdien ontwikkelt de aanpak zich snel. Ook doordat er vanuit het Rijk meer geld voor beschikbaar is gekomen. Onlangs stelde het ministerie van VWS nog 10 miljoen euro extra beschikbaar voor een kwaliteitsimpuls. Het geld is onder meer bedoeld om ook kinderen in de opvang te begeleiden om te voorkomen dat het geweld van generatie op generatie doorgaat.  Nieuwe regelgeving zoals het tijdelijk huisverbod en de wet Verplichte meldcode huiselijk geweld draagt ook bij aan een betere aanpak.

Veilig Verder Teams

In Den Haag versterkt de visie van de G4 een ontwikkeling die al eerder was ingezet. Zo bestaat er al een hechte samenwerking tussen politie en zorg, vertelt Kors. ‘Bij het Steunpunt Huiselijk geweld (vanaf 2015 samen met het Advies-en Meldpunt Kindermishandeling het nieuwe Advies en Meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling) komen veel meldingen van de politie binnen. De medewerkers bekijken per melding wat de juiste aanpak moet zijn en verwijzen door naar de relevante hulpverlening. Een van de mogelijkheden voor gezinnen met kinderen is doorverwijzing naar het multi-disciplinaire Veilig Verderteam.  Dit team doet eerst wat nodig is voor de veiligheid van het gezin. Het team werkt samen met het gezin,  en waar mogelijk met het netwerk van het gezin en zorgt vervolgens voor hulp op maat aan alle gezinsleden  om de veiligheid te borgen.  De Veilig Verder Teams werken nauw samen met de Centra voor Jeugd en Gezin en zullen dit ook gaan doen met de sociale wijkteams. Het sociale wijkteam zal zo snel mogelijk het (toekomstig) AMHK inschakelen bij een vermoeden van huiselijk geweld en/of kindermishandeling. Verwijzing naar het Veilig Verderteam behoort dan tot de mogelijkheden.  Het omgekeerde gebeurt ook, namelijk dat het AMHK een gezin na het  doorbreken van de geweldsspiraal, overdraagt aan het sociale wijkteam voor de inzet van reguliere hulp, en om laagdrempelig en dichtbij te monitoren hoe het gaat. Veiligheid is cruciaal, leden van het wijkteam krijgen op het hart gedrukt om niet zelf te gaan dokteren. Zodra er sprake is van huiselijk geweld moeten zij meteen een specialist inschakelen. Alle professionals worden daarbij opgeleid in de werkwijze van Signs of Safety. 

Sociale wijkteams

De sociale wijkteams zijn in Den Haag nog in ontwikkeling. In totaal komen er 27, nu zijn er tien wijkteams actief in de experimenteerfase.  Elke pilot heeft een eigen specifieke focus.  Het wijkteam van Scheveningen krijgt als extra focus de relatie en samenwerking met  AMHK/Veilig Verderteam  op  de aanpak van huiselijk geweld. Zij werken de fijne kneepjes van het samenspel tussen wijkteam en het AMHK/Veilig Verder Team verder uit. De kern van de Veilig Verder Teams zijn trouwens maatschappelijk werkers en medewerkers van Jeugdzorg, het team wordt op maat aangevuld met professionals van bijvoorbeeld GGZ of verslavingszorg. Waar nodig onmiddellijk de vereiste specialist inschakelen is een cruciaal element van de aanpak, het andere is aan te sluiten bij de eigen sociale omgeving. ‘Ook dat moet gebeuren vanuit de sociale wijkteams. Hoe versterk je de eigen omgeving nadat het geweld is gestopt? We moeten dit in de praktijk nog uitwerken, maar het is echt een cruciale verbetering dat we werken met de gezinnen en hun omgeving terwijl de mensen vroeger te vaak uit hun omgeving werden weggehaald.’  Ook worden straf en zorg veel beter met elkaar verbonden. ‘Betrokkenen moeten elkaar in ieder geval op de hoogte brengen van beslissingen, bijvoorbeeld over het vrijlaten van een pleger, zodat indien noodzakelijk het slachtoffer en de kinderen beschermd kunnen worden. In het Veiligheidshuis in de regio Haaglanden wordt intensief samengewerkt tussen politie/justitie en Steunpunt Huiselijk geweld.’

Regiovisie

De regio Haaglanden zit volop in de afronding van de regiovisie, waarbij taken en verantwoordelijkheden tussen de centrumgemeenten Den Haag en Delft enerzijds en de regiogemeenten anderzijds worden verdeeld en afgestemd. In september moet de visie klaar zijn. Een werkgroep van ambtenaren en professionals maakte de aanzet, vervolgens zijn twee brede bijeenkomsten gehouden voor ambtenaren en professionals uit het veld. Ook waren ervaringsdeskundigen uitgenodigd. ‘We kijken nu of alle punten van de visie in alle fasen – preventie, curatie, nazorg – goed zijn geborgd.’ Wat ook bijdraagt aan meer samenhang en betere verbindingen is dat er voor de gehele regio Haaglanden met zijn twee centrumgemeenten één regiovisie komt.

Preventie

De Kinderombudsman vestigde onlangs in een rapport de aandacht op het ontbreken van een stelselmatige aanpak van preventie van de kindermishandeling in veel gemeenten.  Kors vindt het een terechte steen in de vijver.  ‘Weliswaar gebeurt er al veel,’ zegt ze, ‘maar het is soms nog te veel los zand, je kunt meer uit de inspanningen halen als je ze beter aan elkaar verbindt. Hier blijkt dat huiselijk geweld als maatschappelijk vraagstuk nog volop in ontwikkeling is, er rust nog een taboe op. Hoe krijg je het op tafel als er iets aan de hand is? Wie spreek je aan? Hoe effectief is algemene preventie daarvoor? Hoe beleg je dit in de wijkteams?’ De Wet verplichte meldcode geeft een goede basis om de handelingsverlegenheid onder alle professionals die werken met kinderen en volwassenen te doorbreken. Om de wet te implementeren, heeft Den Haag een projectleider bij de GGD  aangesteld. Zij zorgt voor de informatie aan en de opleiding van de mensen die met de wet moeten werken. Kors stelt vast dat steeds meer professionals op de hoogte zijn. ‘Maar ook dit is een  groeiproces; uiteindelijk hoort ook handhaven hierbij . Dat betekent dat we als gemeenten - als de tijd daar is - gaan eisen dat professionals de wet naleven.