‘In preventie en nazorg is veel winst te halen’

22 augustus 2014

Wat maakt de aanpak van huiselijk geweld zo specifiek? Esther Smeulders hoeft er niet lang over na te denken. ‘Het is de spanning tussen enerzijds het uitgangspunt om de problematiek zo normaal mogelijk te benaderen en anderzijds het aspect van veiligheid. De brede ondersteuning zit bij de wijkteams, maar tot de tijd dat de expertise daar voldoende is geborgd, blijft specialistische hulp dichtbij nodig. Je moet zorgen dat de expertise er is, en dat je snel kunt opschalen.’

Esther Smeulders. Ze vertrekt in september uit ’s Hertogenbosch als beleidsadviseur huiselijk geweld. Een gesprek naar aanleiding van haar vertrek.

De Regiovisie geweld in huiselijke kring Brabant-Noord is in maart bestuurlijk vastgesteld. De gemeenten waren al langer bezig met een programmatische aanpak. ‘Op deelaspecten van de aanpak van huiselijk geweld gebeurde er van alles. De samenwerkende gemeenten in de regio kregen behoefte aan een meerjarige visie. Er moest een degelijk plan komen om een goede lijn in de aanpak te leggen, ook omdat we meer middelen kregen van het Rijk. 

Voor gemeentebestuurders is huiselijk geweld soms wel een lastig onderwerp. ‘Hoe goed je het ook regelt, je kunt nooit voorkomen dat zich toch schrijnende gevallen voordoen. Via internet verspreidt soms zeer ongenuanceerde berichtgeving zich razendsnel’.

Normaliseren

Waarop ligt het accent in de visie? ‘Op enerzijds het normaliseren van het onderwerp, huiselijk geweld onderdeel te maken van het brede palet aan problemen die gezinnen kunnen hebben. Met – als gezegd – altijd die extra aandacht voor het veiligheidsaspect, ‘ zegt Smeulders. Ze vindt het opvallend dat veel mensen de aanpak van huiselijk geweld gelijkstellen met het AMHK. ‘Maar,’ zegt ze, ‘dat is maar een stukje: voor en achter het AMHK zit ook een groot deel van de aanpak met veel potentieel. Het merendeel van de incidenten komt via de politie bij het AMHK terecht. Dat betekent dat we doorgaans  pas laat merken dat er sprake is van huiselijk geweld. Dáár ligt de winst, die kun je alleen verzilveren als het huiselijk geweld thema goed wordt geborgd in de brede Wmo-aanpak. Hier willen we de komende jaren in een soort van groeimodel in gaan investeren.’

Verbinding

Hoe die verbinding in de praktijk vorm krijgt moet nog blijken. ‘De wijkteams zijn nog in oprichting. In onze regio is er bovendien grote diversiteit, de ene gemeente is logischerwijze verder dan de andere. Maar er zijn wel een paar constanten. We zetten dit jaar en volgend jaar extra in op deskundigheids-bevordering bij wijkteams en ambtenaren, bijvoorbeeld bij leerplichtambtenaren en Wmo-consulenten. Daar wordt dit jaar en volgend jaar in geïnvesteerd.’
De wijkteams hebben een sleutelpositie in de aanpak. ‘Daar moet zoveel mogelijk gebeuren. Het zwaartepunt ligt in de wijk op preventie, vroegsignalering, maar ook op nazorg. In 2015 ligt allereerst het accent op de AMHK-vorming, aan het maken van één team van het AMK en het SHG. Daarnaast ontwikkelen we de verbinding met de wijkteams. Het uitbouwen van de nazorg is daarbij een speciaal aandachtspunt, hier wordt in de loop van 2015 een meerjarig uitvoeringsplan op ontwikkeld. Huiselijk geweld is een relatief nieuw thema voor de overheid. De aanpak is nog volop in ontwikkeling. ‘

Handelingsverlegenheid

Smeulders signaleert dat er nog veel moet gebeuren om handelingsverlegenheid te doorbreken. Hiervoor is de Wet Meldcode een prachtig instrument waar stevig op wordt ingezet door middel van scholing en deskundigheidsbevordering. Leren aanvoelen dat er iets aan de hand is en daar iets mee doen. ‘Want hoe ga je het gesprek aan met zo’n gezin? En wanneer weet je dat de geboden hulp onvoldoende oplevert en dat het tijd is om op te schalen? Wij hebben daar onlangs een werkatelier over gehouden.  Weliswaar zijn er genoeg mogelijkheden, ook met inachtneming van de privacy, maar het is heel erg lastig om zo’n gezin integraal en systeemgericht te helpen. Wijkteams en medewerkers van het AMHK moeten daarbij intensief met elkaar optrekken. Het opstellen van een duidelijke rolverdeling zal veel aandacht vragen’, zegt Smeulders.
Ook de regiefunctie is belangrijk. ’Je zegt snel: één gezin, één plan, één regisseur. Toch zie je in de praktijk dat door verkokering de taart wordt verdeeld, de één ontfermt zich over het slachtoffer, de ander over de dader en weer een ander over de kinderen.  Hoe de regie zich in de praktijk ontwikkelt, moet blijken. Het is in elk geval een cruciaal punt om in de gaten te houden.’

Financiële uitbuiting ouderen

De regio Brabant-Noord doet naast de reguliere aanpak veel op het gebied van ouderen-mishandeling. Zo participeert de gemeente ‘s-Hertogenbosch in een pilot voor het aanpakken van financiële uitbuiting van ouderen. ‘De bestuurders hebben een welbewuste keuze gemaakt om ouderenmishandeling op de kaart zetten. Het is een taboeonderwerp dat vaak verborgen blijft achter de voordeur. Kinderen komen nog op school, maar ouderen raken snel geïsoleerd.’ Voor de aanpak is een werkplan gemaakt met een aantal pijlers zoals voorlichting en scholing, registratie en risicotaxatie. Zo is in de regio een nieuw, Vlaams risicotaxatie instrument uitgetest, bedoeld voor bijvoorbeeld medewerkers van de thuiszorgorganisatie of de welzijnsmedewerkers die op basis van dit instrument snel de risicofactoren voor ouderenmishandeling in kaart kunnen brengen. ‘Op basis van de landelijke pilot financiële uitbuiting worden bovendien de activiteiten nu uitgebreid naar banken en notarissen, we willen een stappenplan maken zodat zij ook kunnen signaleren als ze het gevoel hebben dat er iets niet pluis is. Het materiaal is ook bedoeld voor (vrijwillige) belastingconsulenten en financieel adviseurs.’ 

Niet uitgekeken

Nu Smeulders vertrekt neemt Wil Saenen van de gemeente ’s-Hertogenbosch de werkzaamheden op het gebied van huiselijk geweld over. Smeulders wil graag terug naar het onderzoekswerk dat oorspronkelijk haar stiel is.  ‘Die 3,5 jaar ervaring in het gemeentelijk beleidswerk is een mooie aanvulling op het onderzoekswerk. Het helpt de verbinding te maken tussen onderzoek en praktijk.’ Ze gaat weg maar ze is zeker niet uitgekeken op de aanpak van huiselijk geweld. Juist omdat het zo complex is en omdat er zoveel samenkomt, bijvoorbeeld de gescheiden werelden van zorg, welzijn en veiligheid. ‘We zien bijvoorbeeld in de praktijk dat er vanuit de ene kolom een huisverbod wordt opgelegd en dat deze vervolgens wordt aangevochten vanuit de andere kolom. Het zijn aparte werelden die dezelfde casus heel anders benaderen. De oplossing zit dus in preventie, tegelijkertijd is er geen einde aan wat je allemaal zou moeten doen om het te verbeteren.’